Umut
New member
Parantez İçinde Üç Nokta Nedir? Anlamı, Kullanımı ve Sık Yapılan Hatalar
Parantez İçinde Üç Nokta Nedir? İlk Bakışta Basit, Aslında Ayrıntılı Bir Noktalama Meselesi
Bu konuyu ilk fark ettiğimde açıkçası oldukça basit bir yazım ayrıntısı olduğunu düşünmüştüm. Bir metinde (…), (...) veya [ ... ] gibi ifadeleri görünce çoğu kişinin yaptığı gibi “Herhâlde burada bir şeyler atlanmış.” deyip geçiyordum. Fakat özellikle forumlarda, akademik yazılarda ve internet üzerindeki alıntılarda aynı üç noktanın farklı amaçlarla kullanıldığını gördükçe meselenin bundan daha karmaşık olduğunu fark ettim.
Bence asıl sorun, üç noktanın kendisinden çok, üç nokta ile parantezin birlikte kullanılmasının ne anlattığının çoğu zaman açıklanmaması. Bir kullanıcı (…) gördüğünde bunun “cümle yarım kaldı” anlamına mı geldiğini, yoksa alıntı yapılan metinden bazı kelimelerin çıkarıldığını mı anlamaya çalışıyor. Üstelik (...) ile [...] aynı şeymiş gibi kullanılabiliyor. Oysa özellikle akademik ve kaynak gösterilen metinlerde bu ayrım önem taşıyor.
Türk Dil Kurumunun noktalama açıklamalarına bakıldığında üç noktanın tamamlanmamış cümleleri, açık yazılmak istenmeyen kelimeleri, alıntılarda alınmayan bölümleri ve sözün kesilerek devamının okuyucuya bırakıldığı durumları göstermek için kullanılabildiği görülüyor. Yani üç noktanın tek bir anlamı yok.
Üç Noktanın Temel Anlamı Nedir?
Üç nokta, Türkçede genel olarak … biçiminde gösterilen bir noktalama işaretidir. En temel işlevlerinden biri, anlatımın tamamlanmadığını göstermektir.
Örneğin:
“Ben aslında sana söyleyecektim ama…”
Burada konuşan kişinin cümleyi tamamlamadığı anlaşılıyor. Belki vazgeçmiş, belki duygusal bir nedenle susmuş, belki de devamını karşı tarafın anlamasını bekliyor.
TDK de üç noktanın tamamlanmamış cümlelerin sonunda kullanılabileceğini açıkça belirtmektedir. Bunun yanında kaba veya yazılması uygun görülmeyen kelimelerin yerine de üç nokta getirilebileceğini söylüyor.
Fakat konu bir alıntının içinden bazı bölümlerin çıkarılması olduğunda durum değişiyor. Bu kullanımda üç nokta, konuşanın tereddüdünü değil, metni aktaran kişinin orijinal metinden bir bölüm almadığını gösterebilir.
Örneğin kaynak metinde:
“Bu karar, ekonomik koşulların yanı sıra toplumun sosyal yapısı ve siyasal tercihleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.”
şeklinde bir cümle olduğunu düşünelim. Bunun yalnızca belirli kısmını aktarmak istersek:
“Bu karar, ekonomik koşulların … siyasal tercihleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.”
Buradaki üç nokta, konuşmanın yarıda kaldığını değil, alıntının kısaltıldığını gösterir.
İşte parantez içinde üç nokta konusu esas olarak burada önem kazanıyor.
Peki (…) Tam Olarak Ne Anlama Geliyor?
Parantez içinde görülen üç nokta, yani (…), çoğu durumda üç noktanın bir bölümünün parantezle ayrıca işaretlendiğini gösterir. Buradaki amaç, üç noktanın metnin özgün parçası olmadığını, metni aktaran kişinin yaptığı bir çıkarma işlemini belirginleştirmek olabilir.
Ancak burada önemli bir ayrım var: Türkçedeki genel üç nokta kullanımıyla akademik alıntı kuralları birbirinden tamamen aynı değildir.
Özellikle akademik yazımda kullanılan stil rehberleri farklı yöntemler benimseyebilir. Örneğin MLA, bir cümle içindeki çıkarılmış bölümü üç nokta ile göstermeyi önerirken, güncel Chicago yaklaşımında da üç noktanın kullanım amacı bağlama göre değişmektedir. Chicago Manual of Style, üç noktanın bir düşüncenin duraksaması veya yarım bırakılması için kullanılabileceğini; alıntıdaki çıkarma işlemlerinde ise farklı bir işlev taşıdığını açıkça ayırıyor.
Dolayısıyla (…) gördüğümüzde otomatik olarak “Bunun kesin anlamı budur.” demek doğru değildir. Metnin türüne ve kullanılan yazım standardına bakmak gerekir.
Bu ayrıntı forum ortamlarında özellikle önemlidir. Çünkü internette kullanıcılar farklı yazım alışkanlıklarını birbirinden öğreniyor. Bir kişinin kullandığı (…) başka bir kişinin kullandığıyla aynı teknik anlama gelmeyebilir.
Parantez ile Köşeli Parantez Aynı Şey Değildir
Bence konunun en çok karıştırılan noktası burası.
(...) normal parantezdir.
[...] ise köşeli parantezdir.
Her ikisinin yanında üç nokta bulunabilir:
(...)
[...]
Fakat bunların kullanım amacı, özellikle kaynak gösterilen metinlerde aynı kabul edilmemelidir.
Örneğin akademik yazımda bir alıntıya açıklama eklemek gerektiğinde köşeli parantez kullanılması yaygın bir uygulamadır. APA kaynaklarına ilişkin üniversite yazım kılavuzlarında da doğrudan alıntıya dışarıdan eklenen açıklama veya değişikliklerin köşeli parantez içinde gösterilmesi gerektiği belirtiliyor.
Bu nedenle:
“Yazar, konunun boyutunu özellikle vurgulamıştır.”
ifadesinde köşeli parantez, alıntıyı yapan kişinin açıklama veya müdahalesini gösterebilir.
Buna karşılık:
“Yazar, konunun … boyutunu özellikle vurgulamıştır.”
ifadesinde üç nokta, kaynak metnin bir bölümünün çıkarıldığını gösterebilir.
Bazı yayınlarda ise [ ... ] biçimindeki köşeli parantezli üç nokta, “Bu bölümü ben çıkardım.” mesajını daha açık vermek amacıyla kullanılır. Chicago Manual of Style da parantez içindeki üç noktanın bazı yayın geleneklerinde, üç noktanın orijinal metne mi ait olduğunu yoksa alıntıyı yapan kişi tarafından mı eklendiğini ayırt etmek için kullanılabildiğini belirtiyor.
Neden Herkes Aynı Şekilde Kullanmıyor?
Burada yazım kurallarının mekanik bir matematik formülü olmadığını kabul etmek gerekiyor.
Örneğin APA 7'de bir alıntı içinde çıkarılan kelimeleri göstermek için üç nokta kullanılabiliyor. Bir cümle içindeki çıkarma için üç nokta, cümleler arasındaki çıkarma söz konusu olduğunda ise nokta ile birlikte dört nokta yöntemi kullanılabiliyor.
MLA da cümle içinde çıkarılan bölümlerin üç nokta ile gösterilmesini öngörüyor.
Chicago ise hem konuşmanın kesilmesi gibi anlatımsal kullanım ile hem de alıntıda çıkarma yapılması arasındaki farkı özellikle vurguluyor.
Buradan çıkarılacak önemli sonuç şu: “Üç noktanın tek ve evrensel bir kullanım biçimi vardır.” demek fazla iddialı olur.
Yazım standardı, yayın türü ve metnin amacı biçimi değiştirebilir.
Bu nedenle forumda bir kullanıcıya yalnızca “Bu yanlış.” demek yerine “Hangi yazım standardına göre yanlış?” diye sormak daha sağlıklı olabilir.
Üç Nokta Duyguyu mu Anlatıyor, Yoksa Metinden Bir Bölüm mü Çıkarıyor?
Bunu ayırt etmek için en pratik yöntem bağlama bakmaktır.
Şöyle bir cümle düşünelim:
“Ben sana güvenmiştim ama…”
Buradaki üç nokta büyük ihtimalle tamamlanmamış düşünceyi veya duygusal duraksamayı anlatıyor.
Şimdi şöyle bir kullanım düşünelim:
“Yapılan araştırmada katılımcıların önemli bir bölümü … bu uygulamanın yararlı olduğunu belirtmiştir.”
Eğer bu bir kaynak alıntısıysa, üç noktanın aradaki ifadelerin çıkarıldığını göstermesi muhtemeldir.
İki kullanım biçimi görsel olarak birbirine benzese de işlevleri farklıdır.
Bu ayrımın önemli olmasının nedeni, üç noktanın anlamı değiştirebilme ihtimalidir. Bir alıntıdan kelimeleri çıkarmak masum bir kısaltma gibi görünse de çıkarılan bölüm, yazarın düşüncesinin yönünü değiştiriyorsa ortaya yanıltıcı bir alıntı çıkabilir.
Purdue OWL da alıntılardan bölüm çıkarılırken temel anlamın değiştirilmemesi ve geride kalan ifadelerin dilbilgisel açıdan uygun olması gerektiğini vurguluyor.
Parantez İçinde Üç Nokta Nedir? İlk Bakışta Basit, Aslında Ayrıntılı Bir Noktalama Meselesi
Bu konuyu ilk fark ettiğimde açıkçası oldukça basit bir yazım ayrıntısı olduğunu düşünmüştüm. Bir metinde (…), (...) veya [ ... ] gibi ifadeleri görünce çoğu kişinin yaptığı gibi “Herhâlde burada bir şeyler atlanmış.” deyip geçiyordum. Fakat özellikle forumlarda, akademik yazılarda ve internet üzerindeki alıntılarda aynı üç noktanın farklı amaçlarla kullanıldığını gördükçe meselenin bundan daha karmaşık olduğunu fark ettim.
Bence asıl sorun, üç noktanın kendisinden çok, üç nokta ile parantezin birlikte kullanılmasının ne anlattığının çoğu zaman açıklanmaması. Bir kullanıcı (…) gördüğünde bunun “cümle yarım kaldı” anlamına mı geldiğini, yoksa alıntı yapılan metinden bazı kelimelerin çıkarıldığını mı anlamaya çalışıyor. Üstelik (...) ile [...] aynı şeymiş gibi kullanılabiliyor. Oysa özellikle akademik ve kaynak gösterilen metinlerde bu ayrım önem taşıyor.
Türk Dil Kurumunun noktalama açıklamalarına bakıldığında üç noktanın tamamlanmamış cümleleri, açık yazılmak istenmeyen kelimeleri, alıntılarda alınmayan bölümleri ve sözün kesilerek devamının okuyucuya bırakıldığı durumları göstermek için kullanılabildiği görülüyor. Yani üç noktanın tek bir anlamı yok.
Üç Noktanın Temel Anlamı Nedir?
Üç nokta, Türkçede genel olarak … biçiminde gösterilen bir noktalama işaretidir. En temel işlevlerinden biri, anlatımın tamamlanmadığını göstermektir.
Örneğin:
“Ben aslında sana söyleyecektim ama…”
Burada konuşan kişinin cümleyi tamamlamadığı anlaşılıyor. Belki vazgeçmiş, belki duygusal bir nedenle susmuş, belki de devamını karşı tarafın anlamasını bekliyor.
TDK de üç noktanın tamamlanmamış cümlelerin sonunda kullanılabileceğini açıkça belirtmektedir. Bunun yanında kaba veya yazılması uygun görülmeyen kelimelerin yerine de üç nokta getirilebileceğini söylüyor.
Fakat konu bir alıntının içinden bazı bölümlerin çıkarılması olduğunda durum değişiyor. Bu kullanımda üç nokta, konuşanın tereddüdünü değil, metni aktaran kişinin orijinal metinden bir bölüm almadığını gösterebilir.
Örneğin kaynak metinde:
“Bu karar, ekonomik koşulların yanı sıra toplumun sosyal yapısı ve siyasal tercihleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.”
şeklinde bir cümle olduğunu düşünelim. Bunun yalnızca belirli kısmını aktarmak istersek:
“Bu karar, ekonomik koşulların … siyasal tercihleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.”
Buradaki üç nokta, konuşmanın yarıda kaldığını değil, alıntının kısaltıldığını gösterir.
İşte parantez içinde üç nokta konusu esas olarak burada önem kazanıyor.
Peki (…) Tam Olarak Ne Anlama Geliyor?
Parantez içinde görülen üç nokta, yani (…), çoğu durumda üç noktanın bir bölümünün parantezle ayrıca işaretlendiğini gösterir. Buradaki amaç, üç noktanın metnin özgün parçası olmadığını, metni aktaran kişinin yaptığı bir çıkarma işlemini belirginleştirmek olabilir.
Ancak burada önemli bir ayrım var: Türkçedeki genel üç nokta kullanımıyla akademik alıntı kuralları birbirinden tamamen aynı değildir.
Özellikle akademik yazımda kullanılan stil rehberleri farklı yöntemler benimseyebilir. Örneğin MLA, bir cümle içindeki çıkarılmış bölümü üç nokta ile göstermeyi önerirken, güncel Chicago yaklaşımında da üç noktanın kullanım amacı bağlama göre değişmektedir. Chicago Manual of Style, üç noktanın bir düşüncenin duraksaması veya yarım bırakılması için kullanılabileceğini; alıntıdaki çıkarma işlemlerinde ise farklı bir işlev taşıdığını açıkça ayırıyor.
Dolayısıyla (…) gördüğümüzde otomatik olarak “Bunun kesin anlamı budur.” demek doğru değildir. Metnin türüne ve kullanılan yazım standardına bakmak gerekir.
Bu ayrıntı forum ortamlarında özellikle önemlidir. Çünkü internette kullanıcılar farklı yazım alışkanlıklarını birbirinden öğreniyor. Bir kişinin kullandığı (…) başka bir kişinin kullandığıyla aynı teknik anlama gelmeyebilir.
Parantez ile Köşeli Parantez Aynı Şey Değildir
Bence konunun en çok karıştırılan noktası burası.
(...) normal parantezdir.
[...] ise köşeli parantezdir.
Her ikisinin yanında üç nokta bulunabilir:
(...)
[...]
Fakat bunların kullanım amacı, özellikle kaynak gösterilen metinlerde aynı kabul edilmemelidir.
Örneğin akademik yazımda bir alıntıya açıklama eklemek gerektiğinde köşeli parantez kullanılması yaygın bir uygulamadır. APA kaynaklarına ilişkin üniversite yazım kılavuzlarında da doğrudan alıntıya dışarıdan eklenen açıklama veya değişikliklerin köşeli parantez içinde gösterilmesi gerektiği belirtiliyor.
Bu nedenle:
“Yazar, konunun boyutunu özellikle vurgulamıştır.”
ifadesinde köşeli parantez, alıntıyı yapan kişinin açıklama veya müdahalesini gösterebilir.
Buna karşılık:
“Yazar, konunun … boyutunu özellikle vurgulamıştır.”
ifadesinde üç nokta, kaynak metnin bir bölümünün çıkarıldığını gösterebilir.
Bazı yayınlarda ise [ ... ] biçimindeki köşeli parantezli üç nokta, “Bu bölümü ben çıkardım.” mesajını daha açık vermek amacıyla kullanılır. Chicago Manual of Style da parantez içindeki üç noktanın bazı yayın geleneklerinde, üç noktanın orijinal metne mi ait olduğunu yoksa alıntıyı yapan kişi tarafından mı eklendiğini ayırt etmek için kullanılabildiğini belirtiyor.
Neden Herkes Aynı Şekilde Kullanmıyor?
Burada yazım kurallarının mekanik bir matematik formülü olmadığını kabul etmek gerekiyor.
Örneğin APA 7'de bir alıntı içinde çıkarılan kelimeleri göstermek için üç nokta kullanılabiliyor. Bir cümle içindeki çıkarma için üç nokta, cümleler arasındaki çıkarma söz konusu olduğunda ise nokta ile birlikte dört nokta yöntemi kullanılabiliyor.
MLA da cümle içinde çıkarılan bölümlerin üç nokta ile gösterilmesini öngörüyor.
Chicago ise hem konuşmanın kesilmesi gibi anlatımsal kullanım ile hem de alıntıda çıkarma yapılması arasındaki farkı özellikle vurguluyor.
Buradan çıkarılacak önemli sonuç şu: “Üç noktanın tek ve evrensel bir kullanım biçimi vardır.” demek fazla iddialı olur.
Yazım standardı, yayın türü ve metnin amacı biçimi değiştirebilir.
Bu nedenle forumda bir kullanıcıya yalnızca “Bu yanlış.” demek yerine “Hangi yazım standardına göre yanlış?” diye sormak daha sağlıklı olabilir.
Üç Nokta Duyguyu mu Anlatıyor, Yoksa Metinden Bir Bölüm mü Çıkarıyor?
Bunu ayırt etmek için en pratik yöntem bağlama bakmaktır.
Şöyle bir cümle düşünelim:
“Ben sana güvenmiştim ama…”
Buradaki üç nokta büyük ihtimalle tamamlanmamış düşünceyi veya duygusal duraksamayı anlatıyor.
Şimdi şöyle bir kullanım düşünelim:
“Yapılan araştırmada katılımcıların önemli bir bölümü … bu uygulamanın yararlı olduğunu belirtmiştir.”
Eğer bu bir kaynak alıntısıysa, üç noktanın aradaki ifadelerin çıkarıldığını göstermesi muhtemeldir.
İki kullanım biçimi görsel olarak birbirine benzese de işlevleri farklıdır.
Bu ayrımın önemli olmasının nedeni, üç noktanın anlamı değiştirebilme ihtimalidir. Bir alıntıdan kelimeleri çıkarmak masum bir kısaltma gibi görünse de çıkarılan bölüm, yazarın düşüncesinin yönünü değiştiriyorsa ortaya yanıltıcı bir alıntı çıkabilir.
Purdue OWL da alıntılardan bölüm çıkarılırken temel anlamın değiştirilmemesi ve geride kalan ifadelerin dilbilgisel açıdan uygun olması gerektiğini vurguluyor.